خبرگزاری مهر، گروه استانها: در حاشیه قیامدشت، جایی در شهرستان ری، تصویری متفاوت از آنچه معمولاً از زمینهای بایر انتظار میرود شکل گرفته است. ردیفهای درختان زیتون در زمینی که روزگاری بستری برای انباشت زباله و نخاله بود، حالا به بار نشستهاند و نخستین برداشت زیتون در این منطقه انجام شده است؛ برداشتی که نتیجه هفت سال کاشت، مراقبت و توسعه این اراضی است.
نسخه سبز برای بحران کمآبی
مدیر حوزه فضای سبز شهرداری قیامدشت، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به چالشهای تأمین آب در فصول گرم سال، به تشریح ویژگیهای ممتاز درخت زیتون در مقابله با تنشهای شدید آبی پرداخت و ضمن تأکید بر بهرهمندی از گونههای سازگار با اقلیم خشک و نیمهخشک منطقه، اظهار کرد: درخت زیتون از تحمل بسیار بالایی در برابر شرایط کمآبی برخوردار است و این مقاومت به حدی چشمگیر است که حتی اگر تا یک ماه تمام، آبیاری این درخت به طور کامل قطع شود، هیچگونه نشانهای از خشکیدگی یا پژمردگی در آن مشاهده نخواهد شد.
مجتبی فراهانی شیرینآبادی این ویژگی را یکی از نقاط قوت بینظیر در طراحی فضای سبز پایدار دانست و افزود: با توجه به محدودیتهای جدی منابع زیرزمینی و لزوم صرفهجویی حداکثری، توسعه کشت درختان مقاوم نظیر زیتون، علاوه بر کاهش چشمگیر هزینههای نگهداری و آبیاری، امنیت زیستمحیطی فضای سبز شهری را در برابر بحرانهای احتمالی خشکسالی تضمین میکند.
مدیر حوزه فضای سبز شهرداری قیامدشت در پایان با بیان اینکه این ویژگی موجب کاهش دفعات آبیاری و افزایش بهرهوری نیروی انسانی میشود، ابراز داشت: الگوسازی از این ظرفیت طبیعی، به ما امکان میدهد تا در عین حفظ سرانه فضای سبز، گامی مؤثر در جهت مدیریت بهینه و عالمانه مصرف آب در شهر برداریم و قیامدشت را به الگویی در این حوزه تبدیل کنیم.
این طرح در ۵۰ هکتار از اراضی منابع طبیعی قیامدشت اجرا شده و هدف آن تنها تغییر چهره زمین نبوده است. انتخاب زیتون برای این منطقه، بیش از هر چیز به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب بازمیگردد. زیتون از جمله محصولاتی است که نسبت به کمآبی مقاومت بالایی دارد و به همین دلیل میتواند در مناطقی که امکان تأمین آب فراوان برای کشاورزی وجود ندارد، گزینه مناسبی برای ایجاد فضای سبز و تولید محصول باشد.
در این طرح، درختان پس از سالها مراقبت به مرحله باردهی رسیدهاند و اکنون نخستین محصول آن برداشت میشود. برآورد انجامشده نشان میدهد میزان برداشت سالانه در شرایط فعلی حدود ۱۰ تا ۱۵ تن خواهد بود؛ رقمی که اگرچه در مقایسه با ظرفیتهای بزرگ کشاورزی عدد چشمگیری نیست، اما اهمیت آن برای قیامدشت بیشتر از حجم محصول است. این نخستین بار است که درختان زیتون در چنین سطحی در این شهر به مرحله برداشت رسیدهاند.
اهمیت این پروژه را باید در سابقه زمین نیز جستوجو کرد، زمینی که امروز به عنوان مزرعه زیتون شناخته میشود، پیش از اجرای طرح، کاربری مؤثری نداشت و بخشی از آن در معرض انباشت زباله و نخاله قرار گرفته بود، تبدیل چنین عرصهای به فضای سبز مولد، در شرایطی که شهرهای اطراف تهران با محدودیت زمین و آب مواجهاند، میتواند الگویی برای استفاده دوباره از زمینهایی باشد که سالها بلااستفاده ماندهاند.
پیش بینی درآمد سالانه ۵۰ میلیارد تومانی مزرعه زیتون قیامدشت طی ۲ سال آینده
البته ایجاد یک باغ یا مزرعه زیتون در منطقهای کمآب، تنها با کاشت نهال امکانپذیر نیست. درخت زیتون اگرچه به کمآبی مقاوم است، اما برای رشد، استقرار و تولید اقتصادی محصول همچنان به مدیریت صحیح آب و مراقبت مستمر نیاز دارد. به همین دلیل، هفت سال فاصله میان آغاز اجرای طرح و نخستین برداشت را نمیتوان نادیده گرفت. محصول امروز حاصل فرآیندی طولانی است که از آمادهسازی زمین و کاشت آغاز شده و با نگهداری و توسعه باغ ادامه پیدا کرده است.
در کنار تولید محصول، این طرح تأثیر قابل توجهی بر وضعیت فضای سبز قیامدشت داشته است، بر اساس اطلاعات ارائهشده درباره این پروژه، سرانه فضای سبز در این محدوده از حدود ۲.۷ مترمربع به ۲۱ مترمربع افزایش یافته است؛ افزایشی که نشان میدهد پروژه صرفاً یک فعالیت کشاورزی با هدف برداشت محصول نیست و میتواند در تغییر سیمای محیطی منطقه نیز نقش داشته باشد.
مسئله دیگر، چشمانداز اقتصادی این زمینهاست. شهردار قیامدشت معتقد است، با رسیدن باغها به ظرفیت بالاتر تولید و تکمیل چرخه بهرهبرداری، این مجموعه بتواند طی دو سال آینده حدود ۵۰ میلیارد تومان درآمد سالانه ایجاد کند.
حسین ترکاشوند به خبرنگار مهر گفت: تحقق چنین رقمی البته به میزان تولید، قیمت محصول، هزینههای نگهداری و همچنین نحوه فرآوری و عرضه زیتون بستگی خواهد داشت و نمیتوان آن را درآمد قطعی آینده دانست.
با این حال، اگر این پیشبینی محقق شود، پروژه میتواند از یک طرح فضای سبز فراتر برود و به یکی از منابع درآمد پایدار برای شهر تبدیل شود. در این صورت، ارزش اقتصادی زمین تنها به محصول خام محدود نخواهد بود و امکان ایجاد فعالیتهای مرتبط با فرآوری، بستهبندی و عرضه زیتون نیز وجود خواهد داشت.
الگوی قیامدشت قابل گسترش در دیگر زمین های بایر کشور
تجربه قیامدشت در عین حال یک پرسش مهمتر را نیز مطرح میکند: در شهرهایی که زمینهای بایر در کنار محدودیت منابع آب قرار دارند، آیا میتوان با انتخاب گونههای مقاوم و مدیریت مناسب، همزمان به سراغ توسعه فضای سبز و ایجاد درآمد رفت؟
زیتون برای پاسخ به این پرسش گزینهای قابل توجه است. این درخت نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی به آب کمتری نیاز دارد و عمر طولانی آن باعث میشود سرمایهگذاری، برخلاف بسیاری از محصولات زراعی، صرفاً به یک فصل برداشت محدود نباشد. اما مزیت اصلی پروژه قیامدشت شاید در جای دیگری باشد؛ اینکه زمینی که زمانی ارزش آن برای شهر بیشتر به عنوان محل دفع نخاله و زباله تعریف میشد، اکنون به عرصهای برای تولید و توسعه فضای سبز تبدیل شده است.
با این همه، ادامه موفقیت طرح به نگهداری آن در سالهای آینده وابسته است. افزایش سطح زیرکشت بدون توجه به منابع آب، هزینههای نگهداری و ظرفیت واقعی تولید میتواند مشکلات تازهای ایجاد کند. بنابراین اگر قرار باشد این تجربه به الگویی برای احیای دیگر زمینهای بایر تبدیل شود، پایداری منابع آب و توجیه اقتصادی پروژه باید همزمان با توسعه فضای سبز مورد توجه قرار گیرد.
در حال حاضر آنچه در قیامدشت دیده میشود، نتیجه هفت سال صبر و مراقبت است: درختانی که زمانی نهال بودند، حالا شاخههای سنگین از میوه دارند و زمینی که روزگاری بایر و محل انباشت نخاله بود، نخستین برداشت زیتون خود را تجربه میکند.
این محصول شاید در نخستین سالها نتواند درآمد بزرگی برای شهر ایجاد کند، اما اهمیت آن در تغییر نگاه به زمینهایی است که تا پیش از این فاقد ارزش اقتصادی و زیستمحیطی محسوب میشدند. اگر پیشبینی مسئولان درباره افزایش تولید و رسیدن درآمد سالانه به حدود ۵۰ میلیارد تومان محقق شود، زیتون قیامدشت میتواند از یک محصول تازهوارد به بخشی از اقتصاد محلی تبدیل شود؛ محصولی که هفت سال برای رسیدن آن انتظار کشیده شده است.
نظر شما